Quhem Erta. U linda dhe u rrita në Berat, pastaj kur isha në moshën 17 vjeç familja ime u shpërngul në Tiranë. Babai vdiq nga kanceri kur isha 15 vjeç. Familja ime ishte nga ato që ne i quanim asokohe familje intelektuale dhe unë u  rrita në kushte të mira. Im atë ishte njeri shumë i drejtë dhe na mësonte të ishim të ndershëm, të mos bënim gjëra të këqija që ta vinim kokën rehat në jastëk në darkë.

A kisha plane për të ardhmen! Si të gjithë adoleshentët nuk kisha  gjëra të sakta. Doja të vazhdoja universitetin, ashtu si vëllai dhe motra, por se në çfarë dege, nuk kisha ndonjë zgjedhje të veçantë. Për më tepër në ato vite (pas viteve 90-të) rëndësia dhe imazhi i mirë i shkollës ishin zhdukur. Shihje njerëz pa shkollë të merreshin me biznes, politikanë, parlamentarë të paarsimuar si duhej – thuhej se disa kishin qenë të burgosur politikë -, kurse pjesa dërrmuese e njerëzve të shkolluar u hodhën në rrugë ose nuk u përfillën. Mbizotëronte ligji i më të fortit ose më saktë ligji i xhunglës. Prostitucioni, droga e firmat piramidale lulëzonin ekonominë në Shqipëri.

Deri atëherë brezi im ishte edukuar dhe rritur me ide krejt ndryshe për jetën, duhej punuar për të jetuar, kurse në ato vite njerëzit filluan të jetonin edhe pa punuar.  Të gjithë, në përgjithësi, mendonin vetëm të largoheshin nga Shqipëria. Ideja e ikjes kishte pushtuar shpirtin e shqiptarit.

Fillova universitetin për inxhinieri lulesh në vitin 1995. Më pëlqente disi dega që bëja, por më tepër ishte ideja për të pasur një diplomë universiteti.

Kur mbarova vitin e dytë, në verë  fillova punë si shitëse në një butik, me një pagë të ulët. Ishte puna e parë që bëja. S`më pëlqente dhe aq, por punoja për të provuar se çfarë ishte puna e për të pasur ndonjë para për shpenzimet e mia.  Por kjo zgjati vetëm dy javë.

Ishte viti i tmerrshëm 1997 që si për të gjithë shqiptarët ishte lemeri edhe për mua. Kishim frikë të dilnim në rrugë nga krismat e armëve që dëgjoheshin kudo dhe se mos na rrëmbenin për trafik. Unë nuk kisha shumë kohë që isha lidhur me një djalë që më pëlqente. Ai kishte jetuar ca kohë në Itali dhe pastaj ishte kthyer, por në mendje e kishte të ikte sërish. Pikërisht me të unë vendosa të ikja nga Shqipëria në gusht të vitit 1997.  Atë ditë ishim në Berat dhe, kur po ktheheshim, na u prish makina rrugës. Na zuri mesnata në rrugë dhe nuk dinim çfarë të bënim. Në shtëpinë time kishin ardhur disa kushërinj nga Berati, ata ishin njerëz të prapambetur, me paragjykime dhe unë e kisha bezdi të kthehesha në shtëpi,  se e dija që do të më qortonin. Kur e kujtoj momentin e ikjes çuditem edhe vetë se si kuturisëm të largoheshim nga Shqipëria. E shpjegoj si papjekuri të moshës, se nuk gjej dot shpjegim tjetër. I thashë Gonit. se nuk doja të veja në shtëpi dhe e vendosëm sakaq të mos ktheheshim. Kishim një sasi parash me vete dhe vendosëm të ndalonim në Durrës. Shkuam në një shtëpi në Golem afër plazhit ku na u desh të rrinim një muaj në pritje të nisjes me gomone për në Itali. Unë nuk lajmërova fare në shtëpi. Nuk i thashë as motrës, me të cilën isha shumë e lidhur dhe i tregoja çdo gjë. Familja ime ishte alarmuar, mami kishte lajmëruar edhe policinë. Unë i telefonova vetëm pas një jave dhe e gënjeva, i thashë që isha ne Zvicër.

Shpesh mundohem të bëj bilancin, t’i lidh pjesët e jetës sime dhe mundohem të jap një shpjegim pse veprova ashtu, por gjej vetëm se ishte një mendjelehtësi e moshës. Nuk isha e privuar nga asgjë, jetonim mirë, nuk kisha pasur prindër që të më pengonin, apo të më privonin nga gëzimet e jetës. Im atë gjithë jetën ka pasur poste drejtuese,  ne jetonim mirë, bënim pushime të rregullta çdo vit, por, asokohe tek shihje të tjerët që loznin me lekun në një farë mënyre tundoheshe. Dhe pse ndoshta nuk të duket se nuk e mendon shumë, diku brenda teje fle kjo ide dhe një shkëndijë  e vogël e zgjon.

U larguam nga Shqipëria në shtator 1997, pasi kishim tentuar tre herë të niseshim, por gomonia ku udhëtonim ishte kthyer dy herë mbrapsht e diktuar nga Guardia di Finanzia dhe një herë për arsye të motit të keq. Më në fund u nisëm për në Itali dhe zbritëm pa telashe në Bari. Kishim me vete një shumë të mirë liretash dhe nga këto i paguam skafistit nga  80.000 lekë secili. Nga Bari shkuam me tren në Rimini ku të binte rasti të takoje më shumë shqiptarë se italianë dhe ku lulëzonin të gjitha llojet e trafiqeve, i drogës, femrave etj.  Në Rimini qendruam katër muaj, shoku im Goni punonte nga pak si kamerier në një bar, ndërsa unë jo. Rrinim te disa shokë të tij, festuam edhe Krishtlindjet dhe pastaj Goni u nis për në Zvicër. E dinim  se në Zvicër bëhej para e madhe. Goni kishte një shok shkolle që kishte ikur aty më parë dhe kishte bërë goxha para. Sa herë shkoja në Berat, dëgjoja histori të ndryshme për fqinjët e të afërmëve të mi që kishin shkuar në Zvicër dhe që bënin tregti droge. Informacioni që kisha ishte i mugët, nuk flitej qartë, ose quhej se ata merreshin me tregti që ishte si çdo lloj tregtie tjetër. Nuk quhej se i bëhej dëm njeriu, thjesht tregtohej mall që dikush e blinte. Droga shihej si një biznes fitimprurës. Se ç’bëje, si e bëje s’kishte rëndësi. Edhe sot e kësaj dite dëgjon në mjedise të ndryshme se ajo është para e vënë me djersë. Paradoks! Unë mendoj se shumica e shqiptarëve që shkojnë në Zvicër, nuk shkojnë aty me mendjen për të punuar, por për të fituar para me shpërndarjen e drogës dhe për të hapur ndonjë aktivitet biznesi më pas në Shqipëri, apo për të blerë ndonjë makinë. Këtu e fus edhe veten time, se me këtë mendje vura këmbë në Zvicër.

U nisa për në Zvicër në shkurt 98 me një shqiptar që po shkonte në Gjermani me kamionin e tij për të marrë pjesë në një panair. Isha pa dokumente dhe kisha pak para me vete. Kisha vetëm plaçkat e trupit, pra asnjë bagazh tjetër.

Isha ulur në sediljen e përparme. Kaluam pa problem kufirin, mua nuk më kontrolloi njeri, ata panë vetëm mallin dhe kaq.  Zbrita nga kamioni në Lucernë ku kisha lënë të takohesha me Gonin. Fjetëm një natë në Lucernë dhe më pas u vendosëm në një shtëpi me qira diku afër Bernës. Një shok i Gonit i kishte krijuar që më parë lidhjet dhe ne hymë shpejt në rrjetin e shpërndarësve të drogës.

Shpërndarja e drogës nuk m’u duk gjë e vështirë që në fillim,  m’u duk thjesht si kalimi i një malli nga një dorë te tjetra. Nuk kisha të bëja me zviceranë, nuk shisja mall te përdoruesit e drogës, por kisha të bëja vetëm me shqiptarë, të cilëve ua përcillja drogën dhe kjo më dukej kollaj fare. Në atë kohë çdo gjë e merrja shume lehtë, në çantën time dhe në duart e mia qarkullonin me mijëra franga. Punonim bashkë me Gonin. Udhëtonim me tren ose me makinë për të vajtur në vendin ku e dorëzonim. Dorëzimi bëhej kudo: në tren, në bar, në mjedise të hapura...

Mallin e pastër e sillte një maqedonas, unë e përzieja dhe te kjo përzjerje ishte pjesa e fitimit tonë. Kisha veglat e punës, peshoren, e paketoja, e bëja gati dhe, kur merrte dikush ne telefon, i çoja paketa 100, 200, 300 gramëshe, sipas kërkesës.

Ndodhte që jo çdo ditë kishim punë, por, megjithatë, nëse mungonte një ditë, të nesërmen dihej që kishte. Tregtia ecte sipas hallkave që funksiononin për bukuri, çdo gjë ecte në mënyrë korrekte, kur s’kishim, kërkonim dhe droga na vinte, megjithëse në fund u vështirësua disi.

Fitonim shumë para, por i harxhonim në mënyrë të shfrenuar: paraja që nxirret kollaj, mendoj se edhe prishet më kollaj. Punuam kështu një vit dhe po ia ndjenim lezetin parave, kur na kapën.

Mund të them se e pashë dhe e ndjeva kapjen. Atë ditë Goni ishte i sëmurë me temperaturë dhe ndenji në shtëpi dhe unë u detyrova të shkoja vetëm të çoja mallin në Bernë. E kisha lënë me dikë ta takoja dhe t’i jepja mallin në një bar pranë sheshit ku ndodhet parlamenti, kur pashë dy veta me radio në dorë. Gjatë rrugës me tren m’u duk se katër sy vëzhgues më ndiqnin, por unë s’e bëra veten. E dhashë mallin dhe dola në shesh kur dy makina ndaluan te këmbët e mia dhe katër policë të gjatë më futën në mes. Për çudi atë moment sheshi ishte fare bosh dhe ne ishim në mes të sheshit. Nuk e di pse pata ndjesinë e vetvetishme se isha në një shesh xhirimi filmi dhe regjisori ishte diku prapa meje. Mendova një çast të vrapoja, të ikja, por pastaj m’u duk se ishte e kotë. Ata policë trupmëdhenj do të më kapnin se do të më kapnin. Më vonë e mora vesh se kishin gjashtë muaj që më ruanin. Sigurisht ata kishin përgjuar numrat e telefonit, na kishin ndjekur, dhe kishin gjetur sendet e mia personale në shtëpi.

Ishte ora 3 pas mesdite kur më kapën. Kisha punuar një vit dhe ja çasti i padëshiruar kishte ardhur. Në të njëjtën orë dhe minutë tre policë kishin shpërthyer derën e shtëpisë dhe kishin kapur Gonin.

Kur isha në paraburgim më çuan për vizitë te mjeku dhe aty mësova se isha shtatzanë. U trondita, u shokova, po ç’të bëja? Nuk desha të abortoja, e mora këtë vendim menjëherë. M’u desh ta merrja këtë vendim vetëm, sepse Gonin e kishin çuar në një vend tjetër dhe unë mund të komunikoja vetëm me letra një herë në javë. Letrat censuroheshin. Dhe vinin me një muaj a më tepër vonesë. Mund të shkruaja për zotin, për yjet apo hënën, por nëse shihnin diçka të dyshimtë nuk na e jepnin e na i kthenin mbrapsht.

Në muajin e gjashtë të shtatzanisë më çuan në një burg të veçantë për nëna me fëmijë që quhej Hindelbank. Vija nga një burg i mbyllur ku ishim shumë pak veta, kurse në Hindelbank gjeta shumë gra dhe vajza nga të gjitha kombësitë e racat.

Kushtet ishin shumë të mira. Ishin dy shtëpi dykatëshe me një oborr të madh ku fëmijët mund të luanin  së bashku. Kishte edhe dhoma që ishin apostafat për lojrat e tyre. Dyert natën nuk mbylleshin dhe unë nuk e ndjeja veten në njëfarë mënyre të burgosur si në burgjet e mëdha që në 9.30 të vjen roja e të mbyll derën. Natyrisht kjo është psikologjike. Në preventivë është akoma më skandal, ka raste që të qëllon të jesh  23 orë brenda pa parë njeri me sy, je vetëm me televizorin dhe ke dy rrugë: ose do të bëhesh depresive ose do kthehesh në një njeri të egër. Kur isha në preventivë pjesën më të madhe të ditës e kaloja në gjumë. Por në Hindelbank të gjithë punonin, puna ishte e detyrueshme. Edhe unë duhej të punoja, por ende s`kisha të drejtë të dilja, se isha  nën hetim, s’mund të flisja në telefon e të komunikoja me vajzat që ishin jashtë seksionit tim. Tani që e kujtoj më vjen të ve buzën në gaz, sepse me asnjërën nuk isha në një çështje, pse të mos flisja atëherë! Kur rojet më shoqëronin për te doktori, gjinekologia, psikiatrja ose fizioterapistja, më duhej të prisja deri sa dikush prej tyre të vinte të më merrte. Më dukej ndonjëherë sikur prisja prindërit të më merrnin nga shkolla. Në fillim rojet e seksionit tim më shihnin me dyshim, si shumë të rrezikshme, meqenëse kishin marrë porosi nga hetuesi. Unë isha e para shqiptare në atë seksion dhe opinioni per shqiptarët ne Zvicër dihet që s`është fare pozitiv, sidomos në ato vite që ne kishim mbipopulluar burgjet e Zvicrës. Por dua të them se ky opinion është i gabuar. Nga përvoja e jetuar dhe nga bisedat e ndryshme me shokun tim mund të them se shqiptarët në burgje në përgjithësi ishin punëtorë, krijues e të pastër.

Vajza duhej të lindte në fillim të marsit, por u lind dy javë më vonë. Ishte një lindje e vështirë që më shkurajon të lind një fëmijë të dytë. Më kishin plasur ujrat dhe fëmija rrezikonte të asfiksohej. Meqë nuk më vinin dhimbjet e lindjes, mjekët më bënë stimulantin dhe më pas vendosën të më operonin. M’u desh të prisja mjekun që operoi dy gra të tjera para meje, gjë që ma shtoi ankthin dhe pasigurinë për jetën e fëmijës. Isha vetëm fare, më dukej vetja si një qen i rrahur  që ecën në një rrugicë të errët qorre. Më fanitej sikur më kishin marrë fëmijën. U ndërmenda vetëm kur dëgjova një zë që më thoshte: “urime”.

Në fillim kisha frikë ta laja atë gjë të vockël, më dukej sikur do të thyhej. Më ndihmuan gratë e tjera, por pastaj më vinte zor t’u thoshja dhe vendosa ta laja vetë. Nuk mund ta harroj sa frikë dhe pasiguri ndjeja atë çast, por mora kurajë, mbylla derën e dhomës dhe, të them të drejtën, s’e mora  vesh a u lava vetë, apo lava fëmijën.

Meditoja gjithë kohën: çfarë do të bëja me fëmijën, si do ta rrisja, nganjëherë rebelohesha së brendshmi kur gratë e tjera më jepnin ndonjë gjë. Nuk më pëlqen të më mëshirojnë, nuk dua të bëhem objekt mëshire, në përgjithësi mundohem të mos thyhem, por të gjej forca për të dalë nga situata e vështirë.

Gjyqi im dhe Gonit u bë pas dy vjetësh e ca, në qershor 2001. Bënte vapë, por unë asnjëherë s`kam pasur aq ftohtë si atëherë. Kisha disa ethe që më kishin hyrë në palcë, një përzierje frike dhe emocionesh, pasiguri për të ardhmen time dhe të fëmijës. Mendimet që më vinin në kokë ishin nga më të ndryshmet: fëmija s`mund të rrinte më tepër se 3 vjet me mua. Kur u bë gjyqi, ajo ishte diçka më tepër se 1 vjeç, por, nëse dënohesha  shumë, ç`do të ndodhte me të?! Ndoshta do ta çonin në ndonjë familje e do të kisha mundësi ta shihja vetëm një ose dy herë në muaj. Kjo do të ishte e tmerrshme dhe do të më vriste më tepër se çdo gjë. Nuk mendoja aq për jetën  e për rininë time, që në një farë mënyre po më shkonte dëm, por vetëm për atë krijesë të pafajshme që s`kishte bërë asgjë dhe vitet e para të jetës i duhej t’i kalonte e mbyllur në burg. Megjithëse nuk i mungonte asgjë, përsëri më vriste ndjenja e fajit ndaj këtij ëngjëlli që po rritej aty dhe që ishte më therrëse nga burgu që po bëja. Kur filloi te ecte, shkonte te dera me hekura dhe e tundte për të dalë. Kur e shihja, zemra më qante. E  dënoja veten pse isha bërë pre e atyre njerëzve që turreshin të fitonin para të shpejtë, njerëz me të cilët unë tani jetoja dhe ndaja hallet e problemet e mia.

Akuza kërkoi për  mua 7 vjet dhe unë u dënova 5 vjet, ndërsa për shokun tim 9 vjet dhe ai mori 7 vjet.

Kur më dhanë dënimin gjëja e parë që bëra llogarita edhe sa kohë duhej të bëja burg e sa vjeç do të ishte ime bijë kur unë duhej të dilja. Ishin edhe 16 muaj.

Edhe tani që i kujtoj ato çaste ndjej një lehtësim që më del nga thellësia e zemrës. Natyrisht fillova të mendoja më tepër për të ardhmen; gjërat nuk i shihja më me atë idenë konfuze që kisha pasur kur nuk e dija për sa kohë do të qendroja atje. Kisha ide më të qarta për të ardhmen dhe, meqenëse atje kohën e ke me shumicë, rri e thur ëndrra e plane për të ardhmen, pavarësisht që disa më vonë realizohen e disa jo.

Në Hindelbank u miqësova me gratë nga Amerika Latine, fillova të mësoja dhe flisja spanjishten me to, mësoja edhe frëngjisht. Tashmë më njihnin, më përshëndesnin, çuditeshin pse nuk qaja, (e urrej të qarën se tregon dobësi) kur gjithë të tjerat qanin shumë. Diskutonin me njëra-tjetrën pse nuk qaja, nuk u dukej normale, derisa u mësuan me mua, u bëmë si një familje dhe nuk e komentonin më, ishin në gjëndje të dallonin emocionet e mia, të përcaktonin isha e gëzuar apo e hidhëruar. Punoja, e mbaja pastër dhe e zbukuroja dhomën time dhe kjo filloi të binte në sy edhe të personelit të shërbimit. Në Hindelbank kishe mundësi të punoje, kishte punë të ndryshme, në kopshtari apo lloje të tjera punësh. Unë u mora me qeramikë. Nuk isha marrë më parë me një art të tillë, po bëra gjëra të bukura. Gjithashtu bënin reçelra të ndryshme dhe më pas prodhimet tona shiteshin në panaire. Organizonim aktivitete të ndryshme, mësonim në kurse gjuhësh apo kompjuteri, bënim piktura, qirinj etj. Zhvillonim javën ballkanike, ku gatuanim specialitete dhe kjo na bënte mirë e harronim ku ndodheshim dhe çfarë kishim bërë. Na paguanin për punën që bënim, të stimulonin të punoje më shumë.

Gjithashtu merreshim me sporte sipas dëshirës. Kishim shërbim të rregullt psikoterapik dhe kontroll mjekësor. E vlerësoja psikiatren, sepse arrija të komunikoja lirshëm me të dhe të shprehesha plotësisht.

Festonim Krishtlindjet dhe festa të tjera bashkë me rojat. Aty kishte ndonjë që ishte shumë pesimiste, thoshte nuk e dua më jetën, kurse mua burgu më bëri ta vlerësoja jetën, më mësoi si ta jetoj më mirë jetën dhe lirinë.

Kur mendoj për këto gjëra më duket e çuditshme pse djemtë nuk ndryshojnë, edhe pse dënohen. Ne fillim, pas daljes nga burgu, u duket se nuk do të merren më me drogën por, kur kthehen në realitetin e lirë, kërkojnë përsëri  të bëjnë veprimet e mëparshme. Janë njësoj si njerëzit që drogohen dhe nuk heqin dot dorë lehtë prej saj. Po unë jo nuk do ta bëja, as që më shkon mendja, kam një fëmijë për të rritur dhe jetën time për të mos e çuar dëm.

Kthimi në Shqipëri

U lirova aty nga fundi i vitit 2002. Gonit i mbeteshin edhe 16 muaj deri sa të lirohej. Më lanë të takohesha me të dy ditë para se të nisesha. Vajza ishte bërë 2 vjeç e gjysmë.

Udhëtova me kompaninë SWISS. Kisha 6000 franga me vete. 60% të biletës e pagova vetë, kurse 40% ma paguan ata të kantonit. Dy policë të veshur civilë më çuan në aeroport jo me furgon policie, por me veturë. Në avion isha në gjendje të lirë, e pashoqëruar. Kthehesha pas shtatë vjetësh dhe gjeta një Shqipëri të ndryshuar, nuk i njihja më rrugët, lagjia ku kisha jetuar kishte ndryshuar, shoqëria ime kishte mbaruar shkollën e ishte sistemuar në punë të ndryshme.

Disa ishin larguar jashtë vendit dhe ishin emigrantë të legalizuar, punonin dhe ishin sistemuar në vendet përkatëse. Ndihesha e vetmuar, ndonëse kisha përkrahjen e familjes.

Në fillim me nënën pata mosmarrëveshje. Në Zvicër i isha përkushtuar gjatë gjithë kohës vetëm vajzës dhe, kur u ktheva, me preokuponte çështja se si do të ndihej ajo në këtë mjedis të ri për të, por ime më s’më kuptonte dhe mendonte se isha ftohur me të, isha bërë e ftohtë dhe mospërfillëse. 

Vajzën e çova në kopësht dhe ajo u mësua më shpejt se unë me Shqipërinë, ishte në rritje dhe ishte normale të kishte nevojë për njerëz. (Tani është 5 vjeç, por unë nuk i kam folur për të kaluarën. Ajo kujton diçka, thotë nganjëherë muki-muki (ashtu quhej vendi ku rrinim në Hindelbank), por nuk di gjë. Sigurisht që do t’ia them kur të rritet edhe ca. Dua që ajo ta dijë ku ka lindur dhe në ç’rrethana. Eshtë më mirë t’ia them unë, se sa ta dëgjojë nga dikush tjetër, se ajo do ta vrasë shumë).

Kur u ktheva në Shqipëri, dilja shëtisja me orë të gjata dhe më dukej çdo gjë e huaj, e panjohur dhe e ftohtë. Falë zotit stigmatizimin nuk e kam ndjerë shumë, se nuk u kam treguar çdo gjë njerëzve që më pyesin. Më saktë miqtë e ngushtë dhe farefisi e dinë se ku kam qenë, jam njeri që komunikoj dhe shprehem lirshëm me ata që më pranojnë si jam e s`më gjykojnë. Por me miqtë e rinj, ndoshta nga frika e paragjykimit, ruhem të hapem.

Nuk më pëlqen të jem e paragjykuar dhe nuk pranoj që të tjerët të ndërhyjnë në jetën time. Unë mendoj se jeta është e imja e mund ta jetoj atë me të mirat e gabimet e mia, por jo të më diktojnë të tjerët çfarë është mirë e çfarë është keq ose të më mëshirojnë. Kjo më bën konfuze dhe nervoze.

Në fillim mendova të shkoja në një burg grash këtu në Shqipëri dhe t’i jepja një nëne të dënuar ndonjë dhuratë, apo t’i merrja fëmijën në raste festash që të festonte me vajzën time,  ndoshta ngaqë në atë periudhë ishte gjëja që më prekte më tepër, por nuk dija ku të drejtohesha, dhe dëshira ime mbeti vetëm dëshirë. Kur e ke provuar vetë burgun, e ndjen më shumë kënaqësinë dhe dobinë e veprimit që po bën, ngaqë e ke përjetuar edhe vetë këtë situatë.

Ndërsa luftoja të rigjeja veten në këtë shoqëri të ndryshuar, më erdhi në ndihmë Projekti „Kape të Ardhmen“. Për këtë projekt kisha dëgjuar kur isha ne Hindelbank. Përveç kësaj më kishte folur edhe Goni. Ai kishte parë një film dokumentar për projektin që e kishin shfaqur në burg, pastaj u kishte folur për të një prift që kishte vajtur t’i vizitonte atje dhe një punonjës social. Kisha dëgjuar se zyra e projektit të ndihmonte për të gjetur ndonjë punë, por hollësira nuk dija.

Kërkova të gjeja ndonjë numër telefoni dhe telefonova në  Ambasadën Zvicerane në Tiranë ku më dhanë adresën  dhe numrin e telefonit. Shkova në zyrën e projektit 6 muaj pas kthimit në Shqipëri. Gjatë kësaj kohe kisha kërkuar punë. Doja të hapja një studio për prodhime artistike në qeramikë, por nuk i kisha mundësitë ekonomike. Kjo vazhdon të ngelet ëndrra ime, ndoshta në një të ardhme do të kem mundësinë ta realizoj.

Unë mendoj se projekti „Kape të Ardhmen“ është diçka  shumë e mirë, e paarritshme, sidomos kur mendon se shteti nuk ka një strukturë të tillë që të rehabilitojë ish të burgosurit. Ky projekt është i vlefshëm se të jep një hov, një shtytje për të ecur përpara.

Më ka bërë përshtypja pritja e ngrohtë që u bëhet të rinjve në zyrë, kur vjen në zyrën e projektit vëren se nuk e ndjen veten të paragjykuar. Më ka mbetur në mendje një takim me emigrantë të kthyer si unë, i quajtur “Shtëpia e Hapur”. Ishte diçka krejt ndryshe, njerëzit trajtoheshin njëlloj dhe inkurajoheshin ta harronin të kaluarën.

Ky projekt është me të vërtetë diçka e mrekullueshme. Italia ka më shumë emigrantë shqiptarë, por italianët nuk kanë hapur ende një projekt të tillë. Po për të shkuar edhe më tej projektit, unë mendoj se mirë do të ishte që zvicer-anët të investonin më shumë në Shqipëri.

Mendoj se ky projekt duhet të ketë sa më shumë jetëgjatësi, se nevojat këtu janë shumë të mëdha. Gjithashtu mendoj se mund të ketë një trajtim më të specializuar psiko-social për ata që kanë kryer burgime afatgjata mbi 5 vjet. Pas 5 a më shumë vitesh burgimi është shumë e vështirë  të gjesh veten në shoqërinë e çdo vendi, aq më tepër në Shqipëri, ku gjërat ndryshojnë shumë shpejt. Personalisht jam kundra dënimeve të gjata, nëse ato s`janë për krime të rënda, nuk e di nëse arrij të shpjegohem, por për njeriun është vërtet shkatërruese të kalojë p.sh 5-6 vjet i mbyllur në një vend e pastaj menjëherë të gjendet jashtë ku gjithçka ka ndryshuar.

Familja, shoqëria  e çdo gjë tjetër të duket e huaj. Jetët e njerëzve kanë marrë rrugë të ndryshme, për mirë ose për keq nuk paragjykoj, por nuk arrin ta gjesh veten, nuk e gjen emëruesin e përbashkët me të tjerët. Po të shohësh në përgjithësi adoleshentët që kanë rënë në burg që në vogëli ose ata që kanë bërë dënime të gjata, shumica i janë rikthyer burgut, sepse rehabilitimi shpeshherë është shumë i vështirë kur nuk ke dikë pranë që të të ndihmojë, të të kuptojë e japë kurajo. Prandaj mendoj se Kape të Ardhmen, ndonëse nuk ka mundësi të mëdha financiare, është diçka e mrekullueshme, sepse të jep një dorë e të ndihmon dhe është një dorë që duhet ta vlerësosh. Dua të them se përveç njerëzve të familjes që, në disa raste, ndoshta  edhe ata s`të kuptojnë sa ke ndryshuar dhe çfarë ndjenja e përjetime ke tani, sepse kanë parasysh atë që ke qenë dikur para shumë vitesh, mund të them që ky projekt është ndihma e menjëhershme që të afrohet  e duhet të dish ta çmosh. Unë e binda edhe një shoqen time bashkëvuajtëse burgu në Zvicër të vinte të regjistrohej. Ajo ishte mosbesuese dhe dyshonte madje se projekti mund të kishte lidhje me policinë zvicerane, përderisa financohej nga zviceranët. Ajo erdhi dhe tani është një nga mbështetëset më të flakta të Kape të Ardhmes.

Histori jete